A state-owned bank’s cap on lending to farmers is being blamed for contributing to distress and costly disputes amid calls for it to be scrapped.

By KYAW YE LYNN | FRONTIER

WHEN U SHWE Oke Htote decided to build a two-storey home in a remote village of Ayeyarwady Region in 2015, he did not anticipate any difficulty finishing the project.

“We had saved money to build the new home, but the amount was enough only for the foundations and some other work,” said Shwe Oke Htote, 45, who farms about 12.5 hectares (31 acres) of paddy land at Phoe Kyar Ai Village in Ngapudaw Township, with his wife Nan Mone Tine. “We were hoping to finish it completely in three years.”

Three years later the house stands unfinished, with the upper storey incomplete. “We are not able to continue the building work because of a lawsuit,” the farmer told Frontier on July 4.

The lawsuit was filed at the township court in late 2015 by a woman named Nan Kee, who says 3.6ha (nine acres) of the land belongs to her.

Support more independent journalism like this. Sign up to be a Frontier member.

She is the former wife of Mone Tine’s uncle, U Shwe Phar, who had lived with his niece and Shwe Oke Htote for 15 years until he died in late 2015.

Shwe Oke Htote and Mone Tine say that the first time they met Nan Kee was at the farm after Shwe Par died.

“She appeared shortly after U Shwe Phar died. She asked us to return paddy land that we registered with his name,” he said.

“We bought that nine-acre farm with 600 bags of paddy in 2009. It is not U Shwe Phar’s,” he said.

The purchase was conducted traditionally in the presence of village elders. It was not registered and no contract was signed.

“The whole village knows how we struggled to buy it,” said Shwe Oke Htote.

A factor in the situation confronting Shwe Oke Htote and Mone Tine is the acreage limit on government loans to farmers. Each year, state-owned Myanma Agricultural Development Bank disburses large sums in the form of short-term loans to farmers for their monsoon and winter season crops. MADB has been providing the loans since it was established in 1953, but they are limited to 10 acres for each farmer, no matter how much land he or she owns.

In 2013, the government allowed farmers to register their farms under the newly introduced Farmland Law and access larger loans from MADB. Shwe Oke Htote registered land under his name and that of his wife and Shwe Phar in order to circumvent the 10-acre limit.

Mone Tine told Frontier that Nan Kee left her uncle decades ago and has adult children from a second marriage.

“Even if it is my uncle’s farm, I don’t think she owns it,” she said.

Three years on, the case is yet to be resolved and more charges and counter charges have been laid.

Shwe Oke Htote said the village tract-level Farmland Management Committee had decided, on the grounds that he had been farming the land for years, that he had the right to continue to farm the disputed land until the court issued a verdict.

“The first charge against her was when she harvested paddy that I grew on the disputed land in 2016,” he said.

A document from the local Village-tract Land Management Committee. (Kyaw Ye Lynn | Frontier)

A document from the local Village-tract Land Management Committee. (Kyaw Ye Lynn | Frontier)

The two parties have brought a total of five charges against each other – three against Nan Kee and two against Shwe Oke Htote – as well as the disputed land case. Shwe Oke Htote was detained for a week by police, while Nan Kee was on remand for nearly three months before she was released on bail.

“As the court hearings are continuing, I have to travel to Ngapudaw almost every week,” he said, adding that he has spent about K10 million since Nan Kee filed the land dispute case.

“Honestly, I don’t want to own that farm anymore. It is only worth about K3 million, but I will have to fight for our rights.”

Nan Kee alleges that Shwe Oke Htote is trying to possess the land unfairly and illegally.

The land was given as a wedding present by Shwe Phar’s parents when they married, she told Frontier on July 18.

“We had been farming it since we got married when I was 18. Our divorce was not done officially, so I or my eldest son should have the right to inherit it when my husband died,” she said.

Nan Kee is being assisted by U Khin Nyunt, an activist with the 88 Generation Peace and Open Society in Ngapudaw, who said Shwe Phar had allowed his niece’s husband, U Dan To, to farm the land in dispute.

According to Khin Nyunt, when Dan To’s wife died in 2013, Dan To owed Shwe Oke Htote 100 bags of paddy. Shwe Phar permitted Shwe Oke Htote to farm the land for three years to write off Dan To’s debt, the activist told Frontier on July 18.

“When U Shwe Phar died in 2015, his son asked U Shwe Oke Htote to hand over the land, but he refused. Instead, he offered to accept compensation of K900,000,” Khin Nyunt said.

“Both sides are suffering from this ongoing case; we are urging them to negotiate instead of fighting at court,” he said.

Costly, lingering disputes arising from the registration of multiple names to secure more agricultural loans are creating tensions in farming communities throughout the country.

U Myint Naing, an activist with the Association of Human Rights Watch and Defence, based in the Ayeyarwady Region capital, Pathein, said the practice is common among farmers countrywide.

“Due to the MADB’s policy, a farmer can have a maximum loan for 10 acres. So they use this way to get more loans by bribing village-level officials,” he told Frontier on July 18.

The bribes are necessary because to apply for land ownership, farmers need a recommendation from the village administrator, Settlement and Land Records Department and village-tract Land Management Committee.

U Thein Win, manager of MADB’s Research and Training Department, said there had been no change in acreage limit since 1953. He said that although the loan amount had been increased this year to K150,000 an acre, up from K100,000, last year, it would not be enough to meet all of a farmer’s costs, which are around K200,000 an acre.

Thein Win told Frontier on July 18 that the loan amount was increased each year based on two factors: the percentage of farmers who had repaid their loan the previous year and the amount MADB is allocated by state-owned Myanma Economic Bank.

Myint Naing said MADB loans should not be limited to 10 acres, but to the size of a farmer’s land.

“The loans should also be provided before the farming season starts,” he said, adding that loans for the current rainy season were yet to be disbursed in some areas.

“When the loans are not provided in time, farmers have to borrow at high interest rates from loan sharks. When they receive the MADB loan, they repay the loan sharks,” he said. “This happens everywhere in Myanmar.”

As the country marks the 30th anniversary of one of its most significant political moments, student leaders question how far the country has really come.

By MRATT KYAW THU | FRONTIER

THE RECREATION centre at Yangon University is filled with photos, newspapers and paintings depicting scenes from the 1988 uprising, when more than a million people took to the streets and toppled General Ne Win’s socialist regime.

A giant portrait of Daw Aung San Suu Kyi hangs on the wall. People mill through the room, taking selfies in front of the state counsellor and examining the yellowed documents on the wall.

Among them is Ma Saung Hnin Phyu. She was born more than a decade after 1988; at 17, she’s only just recently matriculated from high school.

“I don’t know too much about ’88 [uprising]. My parents used to tell me some stories,” she tells Frontier. “I believe that the situation is much better now than in 1988 – according to my parents, it was a disastrous time.”

Support more independent journalism like this. Sign up to be a Frontier member.

August 8, 1988 – sometimes called the “four eights” revolution – is a key date from that year, when the protests reached a crescendo. A general strike was called and mass demonstrations took place across the country over the next four days, before security forces opened fire on protesters, killings hundreds if not thousands. The following month, after more protests, the military junta seized power and extinguished the uprising. The death tolls has been put as high as 10,000.

Events to mark the 30th anniversary of the four eight revolution were held across Yangon last week, with the largest taking place at Yangon University.

While younger people like Saung Hnin Phyu tend to view the 1988 uprising as the beginning of change, those involved in the revolution used the anniversary to express their dissatisfaction with the present political situation.

“Having a parliament and elections was not our goal. We will have to work hard for a parliament filled entirely with elected members and for a government made up entirely of civilians,” student leader U Min Ko Naing was quoted as saying.

In Mandalay, Ko Nyi Nyi Kyaw, who was one of the leaders in 1988 uprising for upper Myanmar, said basic rights were still far from guaranteed in Myanmar. “Even to commemorate the 30th anniversary in Mandalay, we still had to get approval and signatures from so many departments,” he said.

The 2015 election that swept the National League for Democracy to power had resulted in “one-party rule” and was the reason that some 88 Generation leaders had decided to form their own party.

Ko Myo Yan Naung Thein, secretary of the NLD’s Central Committee for Research and Strategy Studies and a leader of the 1996 student protests, agreed that Myanmar was far from a true democracy.

“We want see the light of hope,” he said, “but frankly I’m disheartened by the current situation.”

dsc_8779.jpg

U Min Ko Naing was a key student figure in the 1988 uprising. (Steve Tickner | Frontier)

On August 8, Myanmar marked the 30th anniversary of the 8-8-88 national uprising. Frontier asked people throughout the country what the anniversary means to them, 30 years on.

Ko Kyaw Thet Win, 35, Kalay Township, Sagaing Region

We knew that a revolution was starting when people in the township started going around shouting “do ayay” (“Our cause”). My mother and my uncle were among them. It was not just in Kalay. People were shouting “do ayay” all over the country. I was only a young boy then but I remember my uncle being arrested and taken away and only later did I understand the reason for the protests. The people wanted a better future through a political system that delivered democracy, federalism and peace. The people rose up in 1988 because they wanted reform but their hopes for federalism, peace and a democratic system are yet to be fulfilled. Some people want to forget 1988 but it is important that we remember and continue to mark the anniversary and reflect on how many of the uprising’s goals have been achieved. – Hein Ko Soe

U Min Htet Nyein Chan, 51, Mandalay

Those of us who joined the uprising are still hoping for all our demands to be met. I was a final year student at university in Mandalay when the uprising began. I did not know exactly what democracy was but I knew it must be better than dictatorship, so I joined the protests. The anniversary serves as a reminder of what the people can achieve if they are united. Some people want to downplay the importance of 8-8-88 in our history but they will fail. The uprising was true history. The citizens, strong and united, wanted a better future but some want to erase the uprising’s significance. This is why it is important to mark the anniversary in meaningful ways. Telling the truth about the past can drive forward democratisation, federalism and peace. – Hein Ko Soe

Daw San San Maw, 46, Hlaing Tharyar Township, Yangon Region

It is an important anniversary for the country to commemorate because of the many people who sacrificed their lives to the cause of justice. It is an anniversary we will always commemorate. It will never be forgotten. – Su Myat Mon

Ko Sai Htoo, 47, Pinlaung Township, Shan State

August 8 is my birthday but to be honest the 8-8-88 anniversary is not really significant to me, though I accept that the situation has improved since the uprising. I think the improvement in freedom of expression and being able to take part in political activities are a result of 1988. – Su Myat Mon

Ko Jimmy, 88 Generation student leader, Yangon

We are encouraged by the people’s response to the 30th anniversary of 8-8-88 but there remains much to be done to achieve reform, including amending the 2008 Constitution. This is a very important task and the 21st Panglong peace conference process offers the best opportunity to achieve this goal. We must all help to ensure that we succeed.

In the past, we struggled much with force as much as we could. But today it’s not like that; the situation is more nuanced. We have to solve problems step-by-step while negotiating side-by-side. Everyone must have faith, but we admit that some people are unsatisfied about the political process.

We must follow State Counsellor Daw Aung San Suu Kyi until we have someone who can take her place and lead us vigorously. – Mratt Kyaw Thu

U Nyi Nyi Kyaw, 54, 88 Generation student leader, Mandalay

Although Myanmar has the foundations of a democracy and the government the people wanted, we [88 Generation] were not included in the process. The student leaders of 1988 have lost our way, so that’s why we decided to form a political party. We tried very hard in the 2015 election … but I want to say as a democrat, a member of a civil society organisation and an ’88 student, we are not welcomed by them [the NLD]. – Mratt Kyaw Thu

TOP PHOTO: Ceremonies and events were held in several locations across Yangon to mark the 30th anniversary of the 1988 uprising. (Steve Tickner | Frontier)

ရခိုင်ပြည်နယ် ကျေးရွာတစ်ရွာမှ ဒေသခံ ငါးဦးသည် ရှေးဟောင်း ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်းနှင့်ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားမှုတွင် ပါဝင်မိခဲ့ရာမှ ထောင်ကျခဲ့ရသည်။

ဆုမြတ်မွန် ရေးသားသည်။

မူရွင်းရွာ Mu Rwing သည် ယခင်ကတော့ အရိပ်ရသော သစ်ပင်များနှင့် အုံ့ဆိုင်းနေသည့် မြေပြင်ကျယ်ကြီးအဖြစ် ငြိမ်းချမ်းဆိတ်ငြိမ်ခဲ့သည်။ သို့တစေ ယင်းသွင်ပြင်တို့ ယိုယွင်းလာခဲ့တော့သည်။

ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူမြို့ တောင်ဘက် မိုင် ၃၀ ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော မူရွင်းရွာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ကျောင်း အပိတ်ခံရအပြီး နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။

ထိုသို့အငြင်းပွားမှုများကြောင့် မူရွင်းရွာမြောက်ဘက်မှ ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းကို အမြင့်ဆုံး သံဃာအဖွဲ့အစည်း၏ အမိန့်ဖြင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်ကတည်းက နှစ်ကြိမ် ပိတ်ပစ်ခဲ့ရသည်။ ယင်းသို့ ဘုန်းကြီးကျောင်းကို ပိတ်သိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သူများထဲမှ ဒေသခံ ၅ ဦးမှာ ထောင်ချခံခဲ့ရသည်။ မူရွင်းရွာသည် အိမ်ထောင်စု ၃၀၀ ခန့်ရှိသောရွာ ဖြစ်သည်။

ဘုန်းကြီးကျောင်း ပိတ်သိမ်းမှုကို မကျေနပ်သော ရွာမြောက်ပိုင်းမှ အသက် ၆၂ နှစ်အရွယ် ဦးဖိုးစံက မူရွင်းရွာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအကြား ဆိုးရွားလာနေသည့်ဆက်ဆံရေးမှာ အပေါ်ယံရွှေမှုန်ကြဲ အထဲကနောက်ချေးခံ ဖြစ်နေသည်ဟုဆိုသည်။

ပြဿနာ၏ရင်းမြစ်မှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မူရွင်းရွာရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးကျောင်းကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်သူများသည် ကျောင်း သုံးကျောင်းကိုပေါင်းပြီး နေရာသစ်တွင် ကျောင်းအသစ်ဆောက်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

ထိုအစီအစဉ်ကို ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးကျောင်းစလုံးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်များနှင့် ဦးသုပိယတို့က သဘောတူကြသည်။ ဦးသုပိယသည် မူရွင်းရွာသားဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်း ရန်ကင်းမြို့နယ်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ အစီအစဉ်မှာ ရွာသားများအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်ကြစေရန် ရည်ရွယ်ကာ တစ်ရွာလျှင် ဘုန်းကြီးကျောင်း တစ်ကျောင်းသာ ထားရှိကြမည်ဟူသော အခြားရွာများနည်းတူ အတုယူ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်။

သို့သော် မူရွင်းရွာတွင် ပြောင်းပြန်ရလဒ်ပေါ်ထွက်နေသည်။

ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနေအထား၊ သက်တမ်းရင့်ရော်မှုပေါ်တွင်လည်းကောင်း၊ နှစ်ခုစလုံးပေါ်တွင်လည်းကောင်းမူတည်ပြီး နာမည်ပေးထားသည်။ မြောက်ပိုင်းမှကျောင်းကို ကျောင်းဟောင်းဟု ခေါ်ဆိုပြီး တောင်ဘက်မှကျောင်းကို တောင်ကျောင်းနှင့် နောက်ပိုင်းကျမှ ဆောက်ခဲ့သော ကျောင်းကို ကျောင်းသစ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။

ကျောင်းအဟောင်းကို မြောက်ကျောင်းဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး သက်တမ်းအရင့်ဆုံးကျောင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဝေသာလီဆိုသည့် ရခိုင်ဘုရင်များစိုးစံသောကာလ၊ ခရစ်နှစ် ၈၈၀ ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ဘုန်းကြီးကျောင်းသစ်ဆောက်လုပ်ရန် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးကြရာတွင် အခြားဘုန်းကြီးကျောင်းများနှင့် ဝေးရာတွင် တည်ဆောက်မည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

သို့ရာတွင် ကျောင်းအသစ်ကို တောင်ကျောင်းအနီးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် ကျောင်းဟောင်းကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်သော ရွာသားများ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ မိသားစုများနှင့် ရွာလည်း နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ရွာမြောက်ပိုင်းမှ ရွာသား ၅ ဦးသည် ကျောင်းဟောင်းကို ဆက်လက်ဆည်းကပ်နေသောကြောင့် ကျူးကျော်သွားလာမှုဖြင့် ထောင် ၆ လ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဟောင်း၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် ဦးသြဘာသကို ဒေသအာဏာပိုင်များက ကျောင်းမှထွက်ခွာခိုင်းပြီး ကျောင်းကိုပိတ်သိမ်းခိုင်းလိုက်သည့်အခါ မကျေနပ်မှုများ ပိုမိုဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။ ဦးသြဘာသသည် ထိုကျောင်းတွင် ၁၉ နှစ်ကြာ သီတင်းသုံးခဲ့သူဖြစ်သည်။

ဝါကြီးသော ဘုန်းတော်ကြီး နှစ်ပါးက ရွာသားအများစု၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်အပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း ပိတ်သိမ်းခိုင်းခံရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ယနေ့တော့ဖြင့် တံခါးများလည်း သော့တန်းလန်းနှင့်ဖြစ်ခဲ့ရပြီ။ ဓာတ်ပုံ - ဆုမြတ်မွန်

ယနေ့တော့ဖြင့် တံခါးများလည်း သော့တန်းလန်းနှင့်ဖြစ်ခဲ့ရပြီ။ ဓာတ်ပုံ – ဆုမြတ်မွန်

ထိုဘုန်းတော်ကြီး နှစ်ပါးမှာ ဦးသုပိယ၏ ဆရာများဖြစ်သော မူရွင်းရွာမှ ဦးစက္ကိန္ဒနှင့် ဦးပညာဝံသတို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဦးစက္ကိန္ဒသည် ကျောက်ဖြူမြို့ သံဃာအဖွဲ့အစည်း၏ အကြီးအကဲဟောင်း ဖြစ်သည်။ မဟနဟု လူသိများသော နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယက အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။

ဦးပညာဝံသသည်လည်း မဟာနာယက အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ မဟနကို နိုင်ငံတော်အတွင်းရှိ ထေရဝါရ ဗုဒ္ဓဘာသာဂိုဏ်းကြီး ၉ ခုမှ ဆရာတော် ၄၇ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဦးစက္ကိန္ဒနှင့် ဦးပညာဝံသတို့သည် သုဓမ္မဂိုဏ်းအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ သုဓမ္မဂိုဏ်းတွင် နိုင်ငံ၏ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးအားလုံး၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။

ကျောင်းဟောင်းပိတ်သိမ်းမှုကို သုဓမ္မဂိုဏ်း၏ ဝ/မြှောင်ဂိုဏ်းခွဲက ကန့်ကွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ၎င်းတို့ထဲမှ သံဃာအပါး ၂၀ ခန့်သည် ကျောင်းဟောင်းကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဦးသောမနကို ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။

ဘုန်းကြီးကျောင်းကို ပြန်ဖွင့်ရတာက ဒီလိုပိတ်ပင်ပစ်ပယ်ထားလို့ မရလို့ပါ။ ဒီဘုန်းကြီးကျောင်းက သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးပါတာတွေ ရှိတယ်ဟု အသက် ၆၃ နှစ်အရွယ် ဦးစံချစ်က ပြောသည်။ ဦးစံချစ်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထောင်ချခံရသော ကျောင်းဟောင်းထောက်ခံသူ ငါးဦးအနက်မှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။

မဟန က ထိုအငြင်းပွားမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ရပ်တန့်ရန်တားမြစ်ပြီး ထိုကိစ္စတိုင်တန်းမှုများကို လက်ခံမည် မဟုတ်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်အပြီး ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

“ဒီကြေညာချက်က ကျွန်တော်တို့ကို ပြန်ဖွင့်ခွင့်ပေးတယ်လို့ နားလည်မိပါတယ်” ဟု ဦးစံချစ်က ဆိုသည်။

ကျောင်းဟောင်းဝင်းအတွင်းရှိ ဓမ္မာရုံတွင်းမှ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်။ ဓာတ်ပုံ - ဆုမြတ်မွန်

ကျောင်းဟောင်းဝင်းအတွင်းရှိ ဓမ္မာရုံတွင်းမှ ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်။ ဓာတ်ပုံ – ဆုမြတ်မွန်

သူသည် နေပြည်တော် ၊ ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့တို့မှ မဟနဆရာတော်များအား ဘုန်းကြီးကျောင်း ပြန်ဖွင့်ခွင့်ပေးရန် ချဉ်းကပ်လျှောက်ထားလျက်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် အချည်းနှီးပင် ဖြစ်သည်။

ဦးစံချစ်က သူသည် ကျောက်ဖြူ မြို့နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးကို ဖြေရှင်းပေးရန် တောင်းဆိုသောအခါ ၎င်းက ဦးစက္ကိန္ဒကို မေးကြည့်ရန်သာ ညွှန်ကြားလိုက်ကြောင်း ပြောသည်။

ကျောင်းဟောင်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခြင်းကို ဆန့်ကျင်သောရွာသားများသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် မဟနသို့ စာရေးတိုင်ကြားရာ၌ ဦးသောမန လေးနှစ်ကြာ သီတင်းသုံးခဲ့သော ကျောင်းတွင် ဦးကေသရိန္ဒသည်လည်း နေထိုင်ခဲ့ဖူးသည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။

ထိုစာကြောင့် နှစ်ဖက်အငြင်းပွားမှုများ ပိုမိုဆိုးရွားသွားခဲ့သည်။

ဦးကေသရိန္ဒသည် ဝ/မြှောင်ဂိုဏ်းအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကျောက်ဖြူမြို့ သင်တောင်ကျောင်းတွင် ၁၀ နှစ်ကြာ သီတင်းသုံးခဲ့သော ကျောင်းထိုင်ဆရာတော် ဖြစ်သည်။ သူသည်လည်း ကျောင်းဟောင်း ပြန်ဖွင့်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူများတွင် ပါဝင်သည်။

ကျောက်ဖြူမြို့နယ် သံဃနာယကအဖွဲ့ဝင် ဦးဝရသာမိက ဦးကေသရိန္ဒကို ထိုသို့စွပ်စွဲကြခြင်းမှာ ကျောင်းဟောင်း ပြန်ဖွင့်ရာတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု ပြောသည်။

မဟန က ဘုန်းကြီးကျောင်း ပိတ်သိမ်းခဲ့ခြင်းကို ကာကွယ်ပြောဆိုသောအားဖြင့် ဦးဝရသာမိက ထိုသို့ လုပ်ဆောင်ရခြင်းမှာ ရွာသားများအချင်းချင်း ညီညွတ်ကြစေရန် ရည်ရွယ်ခြင်းသာဖြစ်မည်ဟု ဆိုသည်။

ဦးကေသရိန္ဒက ကျောင်းဟောင်းကို ပိတ်သိမ်းခိုင်းခြင်းမှာ မှားယွင်းကြောင်း၊ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်လည်း မရှိကြောင်း ဆိုသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက် နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သောစာတွင် မဟန က ဦးကေသရိန္ဒကို ကျောင်းဟောင်းမှ ထွက်ခွာခိုင်းပြီး ကျောင်းကိုပြန်လည်ပိတ်သိမ်းခိုင်းခဲ့သည်။

“ဦးဇင်း အဲဒီမှာ တစ်ခါမှ မနေခဲ့ပါဘူး။ ဒါကို လူတိုင်းသိပါတယ်။ သူတို့က ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီး စိတ်မျိုးရှိရင် ဦးဇင်းနဲ့ ကျောင်းဟောင်းကို ထောက်ခံသူတွေကို ဒီလိုလုပ်မှာ မဟုတ်ဘူး” ဟု ဦးကေသရိန္ဒက ပြောသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဝ/မြှောင်ဂိုဏ်းဘုန်းတော်ကြီး ၉၈ ပါးက ကျောင်းဟောင်းကို ဖွင့်ပေးထားရန် အစိုးရကို အသနားခံစာတင်ခဲ့သော်လည်း ကျောင်းကို အတင်းအကျပ် ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လတွင် ကျောင်းဟောင်းပိတ်သိမ်းမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြကြရာ ရွာသား ၃၀၀ ခန့်နှင် ဝ/မြှောင်ဘုန်းတော်ကြီးများ ပါဝင်ခဲ့သည်။

မူရွင်းရွာမြောက်ပိုင်းမှ အသက် ၆၂ နှစ်အရွယ် ဦးဖိုးစံက ဘုန်းကြီးကျောင်း သုံးကျောင်းကို တစ်ခုတည်းပေါင်းပြီး အသစ်တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ခဲ့မှုကြောင့် စိတ်ဝမ်းတွေကွဲကုန်ပြီး ရွာ ၂ ခြမ်းကွဲခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။

“သူတို့က ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းနဲ့ လုပ်ခဲ့တာပဲ။ ဒါပေမဲ့ အခုကျွန်တော်တို့ရွာ နှစ်ခြမ်းကွဲနေပြီဆိုတော့ အဲဒါဘာကြောင့်လဲဆိုတာ မေးရမယ်” ဟု ဦးဖိုးစံက Frontier ကို မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြောသည်။

“ကျောင်းဟောင်း အပိတ်ခံရတာက ဗုဒ္ဓဘာသာ စည်းကမ်းတွေကို ဖောက်ဖျက်လို့ မဟုတ်ဘူး။ အကျပ်ကိုင်ပြီး ပိတ်သိမ်းခံလိုက်ရတာ” ဟု သူက ဆိုသည်။

သြဇာညောင်းသည့် ဆရာတော်များဖြစ်သော ဦးစက္ကိန္ဒနှင့် ဦးသုပိယတို့က ကျောင်းသစ်ဆောက်လုပ်မှုကြောင့် ဘယ်သူမှ မထိခိုက်စေရဘူးဟု ကတိပြုခဲ့သညိ။ သို့ရာတွင် ယခုမူ လူအများစု၏ဆန္ဒကို ဦးစားပေးပြီး ကတိကို ဖောက်ဖျက်လိုက်ပြီဟု ဦးဖိုးစံက ဆိုသည်။

ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းပြဿနာကြောင့် ရွာဈေးဝယ်ခွင့်၊ ရေခပ်ခွင့်မရတော့သော ရွာမြောက်ပိုင်းမှ ဒေသခံ အသက် ၇၅ နှစ်ရှိ ဒေါ်အေးဖြူမ။ ဓာတ်ပုံ - ဆုမြတ်မွန်

ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းပြဿနာကြောင့် ရွာဈေးဝယ်ခွင့်၊ ရေခပ်ခွင့်မရတော့သော ရွာမြောက်ပိုင်းမှ ဒေသခံ အသက် ၇၅ နှစ်ရှိ ဒေါ်အေးဖြူမ။ ဓာတ်ပုံ – ဆုမြတ်မွန်

ထိုအငြင်းပွားမှု၏ဂယက်သည် ကြီးမားသည်။ ဒေသတွင်းမှ အာဏာပိုင်များသည် ရွာမြောက်ပိုင်းမှ အိမ်ထောင်စု ၆၀ ခန့်ကို တောင်ပိုင်းရှိဈေးနှင့် ရေတွင်းအသုံးပြုခွင့် မပေးတော့ပေ။

သူ့ရွာဘက်ခြမ်းမှာ ဈေးဆိုင်များ မဖွင့်နိုင်မချင်း သည်ဘက်က ရွာသားတို့က အခြားရွာက ဈေးကို သွားနေရကြောင်း၊ ကိုယ့်ဘာသာ ရေတွင်းသစ်များ တူးနေရကြောင်း ဦးဖိုးစံက ဆိုသည်။

ကျောင်းဟောင်းကို ပိတ်သိမ်းမှုသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်လည်း မညီညွတ်ကြောင်း၊ ဖွဲ့စည်းပုံ အပိုဒ် ၃၄ တွင် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့် ပါရှိသည်ဟု သူကဆိုသည်။

ရွာမြောက်ပိုင်းမှ လူများက ကျောင်းဟောင်းကို ပြန်လည်ဆည်းကပ်နိုင်ရန် စောင့်ဆိုင်းပြင်ဆင်နေကြကြောင်း ဦးဖိုးစံကပြောသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အဘိုးအဘွားတို့က ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာပင် အချိန်အများစု ကုန်လွန်စေပြီး တရားနှင့် မွေ့လျော်နေတတ်ကြသည်။ ကျောင်းဟောင်းကို ပိတ်လိုက်၍ ရွာမြောက်ပိုင်းမှ အသက် ၆၀ နှင့် ၁၀၃ နှစ်ကြား အဘိုးအဘွားတို့အတွက် အခက်တွေ့စေပေသည်။ ရွာမြောက်ပိုင်း၌ အဘိုးအဘွား အယောက် ၄၀ ခန့်ရှိသည်။ ယင်းတို့ထဲတွင် အသက် ၇၅ နှစ်အရွယ် ဒေါ်အေးဖြူမလည်း ပါဝင်သည်။

ကျောင်းဟောင်းကို မသွားရောက်နိုင်သဖြင့် “အဖွားတော့ ဝမ်းနည်းပြီး ငိုချင်မိတော့တာပါပဲ” ဟု ဒေါ်အေးဖြူမက ဆိုသည်။

“ကျောင်းဟောင်းကို ပိတ်စေချင်သူတွေက ပျော်နေချိန်မှာ ကျွန်မတို့က ငိုနေရတယ်” ဟု ကျောင်းဟောင်းအနီး နေထိုင်သူ အသက် ၃၆ နှစ်အရွယ် ဒေါ်ပပမြိုင်က ပြောသည်။ သူ့ခင်ပွန်း ဦးမောင်သန်းဇော်သည် အသက် ၃၉ နှစ်ရှိပြီး ထောင်ကျသူ ၅ ဦးထဲ၌ ပါဝင်သည်။

“ကျွန်မခင်ပွန်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်လို့ ထောင်ချခံရတာပါ” ဟု မေလ ၁၅ ရက်၌ Frontier ကို သူက ဆိုသည်။

“အိမ်အတွက် ပိုက်ဆံရှာပေးသူက ကျွန်မခင်ပွန်းတစ်ယောက်တည်းပဲဆိုတော့ ကျွန်မတို့ အတော်ကလေး ဒုက္ခတွေရောက်ပါတယ်။ သူ ထောင်ချခံရတော့ သမီးလေးက ၅ လ အရွယ်ပဲ ရှိသေးတယ်” ဟု ဒေါ်ပပမြိုင်က ဆိုသည်။

ထိုမှ ၆ လအကြာ ဦးမောင်သန်းဇော် ထောင်ကလွတ်လာသည်တွင် သမီးက သူ့အား ဖေဖေဟု ပထမဆုံး စတင်ခေါ်လိုက်သည်ဟု ဒေါ်ပပမြိုင်က ပြောပြသည်။

“သူခမျာ ချုံးပွဲချငိုလိုက်တာလေ၊ သူ့သမီးကို သိပ်ကိုလွမ်းနေခဲ့တာကိုး”

ဖြိုးဝင်းကိုကို ဘာသာပြန်သည်။

ခေါင်းစီးဓာတ်ပုံ။ ကျောက်ဖြူမြို့ မူရွင်းရွာမှ ကျောင်းဟောင်းဟု ခေါ်ဆိုသော ဘုန်းကြီးကျောင်း။ ယင်းကျောင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်မံ၍ အာဏာပိုင်များက ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံ – ဆုမြတ်မွန်