People line up to fill oxygen canisters outside a factory in Yangon on July 14. (AFP)
ဇူလိုင်၁၄ရက်က ဖြည့်တင်းရန် တန်းစီစောင့်ဆိုင်းနေသော အောက်ဆီဂျင်စလင်ဒါများကို မြင်တွေ့ရစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ | အေအက်ဖ်ပီ)

ကန့်သတ်ချက်များကြား အသက်ဆက်ရန် ရုန်းကန်ရခြင်း

အများပြည်သူကို ​အောက်ဆီဂျင်​ရောင်းချဖြန့်​ဝေမှု ကန့်သတ်လိုက်​သော​ကြောင့် ကိုဗစ်-၁၉ ​လူနာများ ​နေအိမ်တွင်ကုသရေးအတွက် အခက်အခဲများ ဖြစ်ပွားနေသည်။ ထိုကန့်သတ်ချက်​ကြောင့်ပင် ​​သေဆုံးမှုတိုးပွားလာနိုင်သည်ဟု လူမှုကူညီ​ရေးအသင်းများက ​ပြောဆိုကြသည်။

ဖရွန်းတီးယားမြန်မာ

ကိုဗစ်-၁၉ ကပ်​ရောဂါ​ကြောင့် အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ် ဦး​မောင်ကို၏ ​သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင် ပမာဏကျဆင်းလာ​သောအခါ သူသည် ကံ​ကောင်း​ထောက်မစွာ နိုင်ငံပိုင်ဆေးရုံတစ်ခုတွင် တက်ရောက်ကုသနိုင်ခဲ့သည်။

ဇူလိုင် ၄ရက်​တွင် ဦး​မောင်ကို၏ဖခင် ဦးထွန်းမြ​နေမ​ကောင်းဖြစ်လာ​သောအခါ ၎င်းကဲ့သို့ သွားရောက်ကုသမှု ခံယူစရာ ​နေရာမရရှိခဲ့​ပေ။ ​မြေးဖြစ်သူ ကိုထက်သူရ​ဇော်က ဦးထွန်းမြအတွက် အွန်လိုင်းကတစ်ဆင့် ဆရာဝန်နှင့်ဆွေး​နွေးခဲ့ပြီး ​သန်လျင်မြို့​ရှိ နေအိမ်မှာပင် လိုအပ်သည့်ဆေးများရရှိအောင် စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။

ဇူလိုင် ၇ရက်​တွင် ဦးထွန်းမြ၏ ​သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင်ပမာဏ ထိုးကျလာ​သည်။ ကိုထက်သူရ​ဇော်သည် အသက် ၇၂နှစ်အရွယ် အဖိုးဖြစ်သူ၏အသက်ကို ကယ်တင်ရန် အောက်ဆီဂျင်စလင်ဒါအိုးတစ်ခုကို အသည်းအသန်ရှာဖွေရတော့သည်။ တစ်နာရီကြာ ကား​မောင်းသွားရ​သော ရန်ကုန်မြို့လယ်ရှိ ပရဟိတအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုထံမှ ​အောက်ဆီဂျင် ရရှိခဲ့သည်။

​အဖိုးဖြစ်သူအတွက် အောက်ဆီဂျင်ရရှိရေး လုံးပန်းနေရစဉ်မှာပင် ဆေးရုံ​တွင်ကုသမှုခံယူ​နေသော ဖခင်ဖြစ်သူသည် ဇူလိုင် ၁၁ရက်​က ကိုဗစ်-၁၉ဖြင့်ပင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ​နောက်တစ်​နေ့မနက်တွင် အဖိုးဖြစ်သူအတွက် ​အောက်ဆီဂျင်လာပို့မည့် ပရဟိတအဖွဲ့သည် ၎င်းတို့၏ ​အောက်ဆီဂျင်စလင်ဒါအိုးများ ဖြည့်တင်းရန်အချိန်ကြာမြင့်စွာ ​စောင့်ဆိုင်း​နေရ​သော​ကြောင့် အချိန်မှီရောက်မလာခဲ့ပေ။

ထိုစဉ်တွင် သူသည် အဖိုးဖြစ်သူ၏ ​သွေးတွင်း​အောက်ဆီဂျင်ပမာဏ ၄၀ နှင့် ၃၅ရာခိုင်နှုန်းအထိ တဖြည်းဖြည်းကျဆင်းပြီး ကွယ်လွန်သွားသည်ကို နာကျင်စွာ ထိုင်ကြည့်​ခဲ့ရသည်။ ဦးထွန်းမြ ​သေဆုံးပြီး ၁၀မိနစ်ခန့် အကြာတွင်မှ ​အောက်ဆီဂျင်စလင်ဒါ သုံးလုံး ၎င်းတို့အိမ်သို့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။

“၂၄နာရီအတွင်း ကျနော်က အဖိုး​ရော၊ အ​ဖေ​ရောကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရတယ်။ သူတို့မရှိ​တော့ ကျနော့်အနာဂတ်​တွေ ​ပျောက်ဆုံးသွားသလိုပဲ။ ကျနော်တို့လိုပဲ ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းက တခြားမိသားစု​တွေလည်း ​အောက်ဆီဂျင်ရှားပါးလို့ အခက်​တွေ့​နေကြတာပဲ”ဟု ကိုထက်သူရဇော်က ဖရွန်းတီးယားမြန်မာကို ပြောသည်။

ဦး​မောင်ကိုနှင့် ဦးထွန်းမြတို့ သားအဖနှစ်ဦးသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ဖြစ်ပွား​နေ​သော ကိုဗစ်-၁၉ တတိယလှိုင်းရိုက်ခတ်မှုကို ဆိုးရွားစွာခံစားရသည့် သောင်းနှင့်ချီ​သော ကိုဗစ်ကပ်ဆိုး၏ သား​ကောင်များထဲမှ နှစ်ဦးသာ ဖြစ်သည်။ ကိုဗစ်-၁၉တတိယလှိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ရိုက်ခတ်လာသည်မှာ သီတင်းပတ် ခုနှစ်ပတ်ကျော် ကြာမြင့်လာပြီဖြစ်သည်။ တရားဝင်စာရင်းများအရ ဇွန်နှင့် ဇူလိုင်လအတွင်း ကိုဗစ်-၁၉​ကြောင့် ​သေဆုံးသူ ၆,၀၀၀ခန့် ရှိ​သော်လည်း ဦးထွန်းမြကဲ့သို့ ​နေအိမ်တွင်သေဆုံးသူများကို ​ရေတွက်ထားခြင်း မရှိ​ပေ။ စစ်ကောင်စီ၏စာရင်းများသည် ဆေးရုံတွင် သေဆုံးသူများကိုသာ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ထားသည်။

ကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်း နည်းပါးခြင်း၊ ကိုဗစ်-၁၉ကို အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ စစ်​ဆေးနိုင်ခြင်း၊ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများကို အများပြည်သူ အယုံအကြည်ကင်းမဲ့ခြင်း၊ ကာကွယ်​ဆေးပမာဏ အနည်းအကျဉ်းသာ ထိုးပေးနိုင်ခြင်း စသည်တို့​ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဏာသိမ်းမှု မဖြစ်ပွားလျှင်ပင် ကိုဗစ်-၁၉ တတိယလှိုင်းဒဏ်ကို ခံရနိုင်သည့် အလားအလာက ရှိ​နေခဲ့သည်။ သို့​သော် ကိုဗစ်-၁၉ဗိုင်းရပ်စ်က အလျင်အမြန်ပြန့်ပွားလာခြင်းနှင့် ဖြစ်ပွားသူ ဦး​ရေများပြားလာခြင်းတို့​ကြောင့် အပြင်းအထန်ရောဂါလက္ခဏာ ခံစား​​​နေရသူများအတွက် အောက်ဆီဂျင်အများအပြား လိုအပ်လာသည်။

လူနာတစ်ဦး၏ ​သွေးတွင်းအောက်ဆီဂျင် ပမာဏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်း​အောက် ကျဆင်း​သောအခါ ​လူနာကိုအောက်ဆီဂျင် အပို​ပေးရသည်။ ယခု ​အောက်ဆီဂျင်အများအပြားလိုအပ်​နေခြင်းသည် ​ဆေးရုံများက လူနာကို ​အောက်ဆီဂျင် ၉၀ရာနှုန်း​အောက် ဆိုးရွားစွာမကျမချင်း ဆေးရုံတွင် လက်ခံကုသပေးရန် ငြင်းဆန်ခြင်း​ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လူနာအများအပြားသည် ​နေအိမ်တွင်သာ ​ဆေးကုသမှုခံယူကြပြီး လိုအပ်​သော အောက်ဆီဂျင်ရရှိရန် မိသားစုဝင်များက ပရဟိတ အဖွဲ့အစည်းများကို အားကိုး​​နေရသည်။

ဖ​ရွန်းတီးယားမြန်မာက ပရဟိတနှင့် နာ​ရေးကူညီမှုအသင်း ၁၅ခုကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ရာ အာလုံးကနေအိမ်တွင် ကုသ​နေ​သော ကိုဗစ်လူနာများတိုးလာသည်နှင့်အတူ ​​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်မှု ထပ်မံတိုးမြင့်လာဖွယ်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။

​​ဒေါ်သန်းသန်းစိုးသည် လူနာတင်ယာဉ်ငါးစီးဖြင့် ရန်ကုန်အ​ရှေ့ပိုင်းတွင် “ရှင်သန်ခွင့် ပရဟိတနာ​ရေးကူညီမှုအသင်း” ကို ​တည်ထောင်ထားသူဖြစ်သည်။ သူ၏ ပြောဆိုချက်အရ ဇူလိုင် ၁ရက်မှ ၂၃ရက်အထိ ၎င်းတို့အသင်းက ​ဆေးရုံသို့ပို့​ဆောင်​ပေး​သော ကိုဗစ်သံသယလူနာ အနည်းဆုံး ၁၅၀ခန့် မှာ ဆေးရုံမရောက်ခင် လမ်းပေါ်မှာပင် ​သေဆုံးသွားခဲ့သည်။ ကပ်​ရောဂါ အ​ခြေအ​နေက ပိုမိုဆိုးရွားလာ​သောအခါ ​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်​နေ​သောလူနာ အ​ရေအတွက်သည်လည်း ​နေ့စဉ်နှင့်အမျှ တိုးလာ​နေသည်။

​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်ချက် ပိုမိုမြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ ပြည့်မီစွာ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ရန်မှာ ပိုမိုခဲယဉ်းလာ​ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လလယ်တွင် စစ်ကောင်စီသည် အများပြည်သူထံ ​အောက်ဆီဂျင်ရောင်းချမှုကို စတင်ကန့်သတ်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၂၈ရက်​တွင် စစ်ကောင်စီသည် မြို့နယ်အောက်ဆီဂျင်ထောက်ပံ့​ရေး ​ကော်မတီ၏ ​ထောက်ခံချက်ပါသူများကိုသာ ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးရန် ​စက်ရုံ​များအား ညွှန်ကြားခဲ့သည်။

လူမှုကူညီ​ရေးအသင်းများနှင့် နာ​ရေးကူညီမှုအသင်းများသည် ထိုကန့်သတ်ချက်များကို ရှုတ်ချကြသည်။ စစ်ကောင်စီက ​​အောက်ဆီဂျင်ကို လုံ​လောက်စွာခွင့်ပြု မ​ပေး​သော​ကြောင့် ​နေအိမ်တွင်မလိုအပ်ဘဲ ကိုဗစ်လူနာများ ပိုမို​သေဆုံးရနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။

အ​မေရိကန်ပြည်​ထောင်စု၊ ယူတာပြည်နယ်၊ ဆော့လိတ်ခ်စီးတီးရှိ Nelson Labs မှ အနုဇီဝပညာရှင် ​ဒေါက်တာ ခင်ဇာဝင်းပြည့်က လူနာများအ​ရေး​ပေါ် ကုသမှုရှာ​ဖွေရာတွင်​ နှောင့်​နှေး​စေ​သော ကန့်သတ်ချက်များဟု ​အဆိုပါကန့်သတ်မှုကို ဝေဖန်ထားသည်။

ကိုဗစ်-၁၉ရောဂါပိုး စစ်​ဆေးမှုနည်းပါးခြင်းနှင့် လူနာနှင့်ထိတွေ့သူများကို ​ခြေရာခံမှုမလုပ်​ဆောင်နိုင်ခြင်း​ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ကိုဗစ်-၁၉ကူးစက်မှုများနှင့် ​သေဆုံးမှုများ ပိုမိုကြုံရနိုင်သည်ဟု သူက ဆိုသည်။

“လက်ရှိ ကျန်းမာ​ရေး​စောင့်​ရှောက်မှုစနစ်က သူတို့ရဲ့ မိဘ​တွေကိုကာကွယ်​ပေးနိုင်မယ်လို့ လူ​တွေက မထင်ကြဘူး။ လူ​တွေက ကယ်ရာမဲ့နေတာ။ ဒီ​တော့ ​နေအိမ်မှာပဲကုသဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြတယ်”ဟု ဒေါက်တာ ခင်ဇာဝင်းပြည့်ကပြောသည်။

A man carries an oxygen cylinder outside the Matesat factory in South Dagon Township on July 13. (Frontier)
ဇူလိုင်လအတွင်းက တောင်ဒဂုံမြို့နယ်ရှိ မိတ်ဆက်အောက်ဆီဂျင်စက်ရုံတွင် လာရောက်ဖြည့်တင်းနေသူများကို မြင်တွေ့ရစဉ်။ (ဓာတ်ပုံ | ဖရွန်းတီးယားမြန်မာ)

အောက်ဆီဂျင် အကျပ်အတည်း

​အောက်ဆီဂျင်ရှာပါးမှု အကျပ်အတည်းကို ​ဖြေရှင်း​ပေးရန် စစ်ကောင်စီသည် သီတင်းပတ်များစွာ​နှောင့်​နှေးခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၁၂ရက်က နေပြည်​တော်တွင်ပြုလုပ်သည့် ကိုဗစ်-၁၉ ကာကွယ်ထိန်းချုပ်ကုသ​ရေးညှိနှိုင်း​ဆွေး​နွေးပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်း​အောင်လှိုင်သည် ​အောက်ဆီဂျင်မလုံ​လောက်ဟူ​သည့် ​ပြောဆိုချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။

“လူ​တွေက ​အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်​နေတယ်လို့ ​ဝေဖန်​နေကြတယ်။ ကျ​နော်တို့မှာ ​အောက်ဆီဂျင် အလုံအ​လောက်ရှိပါတယ်။ လူ​တွေက စိုးရိမ်ပြီးလိုက်ဝယ်​နေကြလို့ပါ”ဟု သူကပြောသည်။​ အောက်ဆီဂျင်မလုံလောက်ဘူးဆိုသည့် ကောလဟလ​များ​ မဖြန့်ရန် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က သတိပေးသည်။

သို့​သော် အမျိုးသားညီညွတ်​ရေးအစိုးရ၊ ပညာရေးဝန်ကြီး ​ဒေါက်တာ​ဇော်​ဝေစိုးက ​အောက်ဆီဂျင်မလုံ​လောက်​သည်ကို အလွယ်တကူ​ သင်္ချာနည်းဖြင့် တွက်ကြည့်လျှင်ပင် သိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် ဇူလိုင်လတွင် တစ်ရက်လျှင် ပျမ်းမျှ လူ ၄,၅၀၀ခန့် ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါ ကူးစက်ခံ​ခဲ့ရသည်။ ဇူလိုင် ၁၄ရက်​တွင် အမြင့်ဆုံးအဖြစ် တစ်ရက်တည်းတွင် လူ ၇,၀၀၀ ​ကျော် ကူးစက်ခံခဲ့ရသည်။ ကိုဗစ် စစ်​ဆေးမှုများ အများအပြားမလုပ်​ဆောင်နိုင်ခြင်းနှင့် စစ်​ဆေးမှုအားလုံး၏ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် အတည်ပြုလူနာဖြစ်​နေ​သော​ကြောင့် ကိုဗစ်ကူးစက်မှုအ​နေအထားသည် ၎င်းထက် အဆ​ပေါင်းများစွာပိုများ​နေနိုင်သည်။

ဒေါက်တာဇော်ဝေစိုးက ကူးစက်ခံရသူအားလုံး၏ ငါးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ပြင်းထန်​သော ​ရောဂါလက္ခဏာကို ခံစားရနိုင်ပြီး ​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်နိုင်ကြောင်းပြောသည်။ ကိုဗစ်ကပ်ရောဂါ အပြင်းအထန်ခံစား​နေရသူသည် ပြန်လည်နလံထူလာမည့် ၁၀ရက်တာကာလအတွင်း တစ်​နေ့လျှင် ​အောက်ဆီဂျင်စလင်ဒါ နှစ်လုံး လိုအပ်နိုင်သည်။

၂၀၂၀ပြည့်နှစ်၊ သြဂုတ်လတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့​သော ကိုဗစ်-၁၉ ဒုတိယလှိုင်းတွင် ဒေါက်တာ​ဇော်​ဝေစိုးသည် ရန်ကုန်တွင် ကိုဗစ်-၁၉တုံ့ပြန်​ရေး​ကော်မတီတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တာဝန်ရှိသူများသည် ကိုဗစ်ကူးစက်ခံရသူအ​ရေအတွက်​ပေါ် အ​ခြေခံပြီးလိုအပ်​သော ​အောက်ဆီဂျင်စလင်ဒါ အ​ရေအတွက်ကို တွက်ချက်ကာ ​နေ့စဉ်မပြတ်လပ်​အောင် လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။

​​“အောက်ဆီဂျင် အလုံအ​လောက်ရှိပါတယ်လို့ ​ပြောတဲ့လူက​တော့ ဒီတွက်ချက်မှုကို သိမယ်​တောင် မထင်ပါဘူး။ ဘာလို့လဲဆို​တော့ သူ့ကိုအကြံ​ပေး​နေသူ​တွေကလည်း အသုံးမကျတဲ့ဆရာဝန်​တွေမို့ပါ”ဟု ​ဒေါက်တာ​ဇော်​ဝေစိုးက ဇူလိုင် ၁၈ရက်​တွင် Myanmar Now သတင်းဌာနကို ​ပြောကြားခဲ့သည်။

စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်း​အောင်လှိုင်က ​အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်မှုမရှိပါဘူးဟု ​ပြောဆို​နေ​သော်လည်း စစ်တပ်သည် ပုဂ္ဂလိကအောက်ဆီဂျင်စက်ရုံများ၏ ​အောက်ဆီဂျင်ဖြန့်​ဝေ​နေမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် လုပ်​ဆောင်လာခဲ့သည်။

ဇူလိုင်လ ၁၂ရက်​၊ ​နေပြည်​တော်တွင်လုပ်​ဆောင်​သော သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ပြန်ကြားရေးဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက အစိုးရသည် ​အောက်ဆီဂျင်များကို ​ဆေးရုံ၊ ဆေးခန်းများသို့ ဦးစား​ပေးထောက်ပံ့​နေသည်ဟု ဝန်ခံထားသည်။ အောက်ဆီဂျင်များကို ​စျေးမတန်တဆတင်ကာ ​ရောင်းချ​နေပြီး ပြည်သူများကလည်း စုပြုံဝယ်ယူစု​ဆောင်း​နေသည်ဆိုသည့် တိုင်တန်းချက်များရရှိထားသည်ဟု ၎င်းကဆိုသည်။ 

ပြည်သူအများသည် အောက်ဆီဂျင်ကို မလိုအပ်ဘဲ ဝယ်ယူစုဆောင်းနေပြီး အောက်ဆီဂျင် အမှန်တကယ်လိုအပ်သူများသည် မြို့နယ်ကျန်းမာ​ရေးမှူး၏ ထောက်ခံစာဖြင့် ဝယ်ယူနိုင်သည်ဟု ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကပြောကြားခဲ့သည်။

ထိုကန့်သတ်ချက်များ​ကြောင့် ရန်ကုန်နှင့်တခြားမြို့ကြီးများတွင် ပြည်သူများသည် ​​နေမ​ကောင်း​နေ​သောမိသားစုဝင်များအတွက် ​အောက်ဆီဂျင်ကို အသည်းအသန် ရှာ​ဖွေ​နေရသည်။ လူအများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင်များ ​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်​နေ​ကြောင်း လူမှုကွန်ရက်​ပေါ်တွင်လည်း ရေးသားကာ အကူအညီရှာ​ဖွေကြသည်။ စိတ်မ​ကောင်းစရာ​ကောင်းသည်မှာ လူမှုကွန်ရက်တွင် အကူအညီတောင်းမှုကို ရေးသားပြီးနောက် များမကြာမီတွင် လူနာသေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း၊ အောက်ဆီဂျင်မလိုအပ်တော့ကြောင်း ပိုစ့်များ ထပ်တက်လာခြင်းဖြစ်သည်။

ဇူလိုင်လအတွင်း ဖရွန်းတီးယားမြန်မာသည် ကိုဗစ်-၁၉ သံသယလူနာ ၁၅ဦး၏ ​ဆွေမျိုးများနှင့် တွေဆုံမေးမြန်းခဲ့ရာ အားလုံးက ​နေအိမ်တွင်သာ ​အောက်ဆီဂျင်ရှူ​ကာ အဆင်ပြေသည့်နည်းလမ်းဖြင့် ကုသနေကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစိုးရ​ဆေးရုံများ၊ ကိုဗစ်ကုသ​ရေးစင်တာများသို့ သွား​ရောက်နိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိ​ပေ။ ၎င်းတို့ထဲမှ သုံးဦးသာ ပြန်လည်​နေ​ကောင်းလာပြီး ခုနှစ်ဦးမှာ ​အောက်ဆီဂျင်ပြတ်လပ်မှုဖြင့် ​သေဆုံးသွားခဲ့ကြသည်။ လူနာငါးဦးသည် ​အောက်ဆီဂျင်ပေး၍ ကုသမှုဆက်လက်ခံယူနေရဆဲဖြစ်သည်။

အခြား ကိုဗစ်-၁၉ကူးစက်မှုများ​သော မန္တ​လေး၊ မွန်ပြည်နယ်ရှိ မော်လမြိုင်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ ​ကလေးမြို့တို့တွင်လည်း ​အောက်ဆီဂျင်ပြတ်လပ်မှုများ ကြုံ​တွေ့​နေရ​ကြောင်း ယင်းဒေသအခြေစိုက် လူမှုကူညီ​ရေးအသင်းများနှင့် နာ​ရေးကူညီမှုအသင်းများကပြောသည်။

​“အောက်ဆီဂျင်ပြတ်လပ်မှုက မန္တ​လေးမှာ ကြုံ​နေရဆဲပဲ။ ကျနော်တို့ မြို့နယ်ထဲက ​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်တဲ့ လူနာ ၁၀၀မှာ ၄၀ ​လောက်ကို ​နေ့တိုင်း​ အောက်ဆီဂျင်​တွေ လှူ​ပေးနိုင်တယ်”ဟု မန္တ​လေး၊ ချမ်း​အေးသာစံမြို့နယ်ရှိ ပရဟိတဒါရီအလှူအသင်း၏ အမည်မဖော်လိုသူ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောသည်။

နိုင်ငံတကာ​လေ့လာသူများကမူ စစ်ကောင်စီသည် ကိုဗစ်-၁၉ကပ်​ရောဂါကို လက်နက်သဖွယ် အသုံးပြုကာ အများပြည်သူကို နှိပ်စက်​နေသည်ဟု ဝေဖန်ထားပြီး အများစုက ထိုကန့်သတ်ချက်များကို ဆန့်ကျင်ကြသည်။

​အောက်ဆီဂျင်ဖြန့်​ဝေမှုကို ထိန်းချုပ်ခြင်း

ဇူလိုင်တစ်လလုံးတွင် ​တောင်ဒဂုံမြို့နယ်ရှိ ပုဂ္ဂလိက အောက်ဆီဂျင်စက်ရုံ သုံးခုဖြစ်​သော နိုင်မိသားစု၊ ဧရာစံနှင့် မိတ်ဆက်စက်ရုံတို့တွင် ရန်ကုန်တစ်မြို့လုံးက လူ​ပေါင်း ၃၀၀၀ခန့်သည် ​နေ့စဉ်စုရုံးကာ ​အောက်ဆီဂျင်ပြန်လည်ဖြည့်တင်းရန် တန်းစီ​ခဲ့ကြသည်။

ဇူလိုင်လ ၁၂ရက်​တွင် ဖရွန်းတီးယားမြန်မာက မိတ်ဆက်အောက်ဆီဂျင်စက်ရုံကို သွားရောက်ခဲ့ကာ အောက်ဆီဂျင်ရရှိရန် စောင့်ဆိုင်းနေသူအချို့နှင့် တွေ့မေးမြန်းခဲ့သည်။ သင်္ဃကျွန်းမြို့နယ်က ကိုသန့်ဇင်သည် ၎င်း၏အဖွားအတွက် ​အောက်ဆီဂျင်ဖြည့်တင်းရန် တန်းစီ​နေသည်။

“အဖွားက ​အောက်ဆီဂျင်​နေ့တိုင်း လိုအပ်​နေတာ​ကြောင့် လာစောင့်နေတာ။ စလင်ဒါနှစ်လုံးဖြည့်ဖို့ တစ်​နေကုန် ​စောင့်ရတယ်”တယ်ဟု ကိုသန့်ဇင်ကပြောသည်။

အာဏာပိုင်များက အများပြည်သူကို ​အောက်ဆီဂျင်​ရောင်းချမှု ကန့်သတ်ထား​ကြောင်း သတင်းများထွက်​​ပေါ်​နေ​သော်လည်း ​တောင်ဒဂုံမြို့နယ်မှ ထိုစက်ရုံများသည် ဇူလိုင်လ တစ်လလုံးနီးပါး အောက်ဆီဂျင်အိုးများ ဆက်လက်ဖြည့်တင်းပေးခဲ့သည်။

“လုံခြုံ​ရေးတပ်​တွေက အောက်ဆီဂျင်​ရောင်း​နေတာကို လာမတားပါဘူး။ နေ့တိုင်းဖြည့်​ပေး​နေတယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ ​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်တဲ့ လူ​တွေက တစ်​နေ့ထက်တစ်​နေ့ ပိုပိုတိုးလာတယ်”ဟု မိတ်ဆက်​အောက်ဆီဂျင်စက်ရုံမှ အမည်မ​ဖော်လို​သော ဝန်ထမ်းတစ်ဦးက ​ပြောသည်။

သို့​သော် ဇူလိုင် ၂၈ရက်တွင် အ​ခြေအ​နေ​များက ​ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ မြို့နယ် အ​ထွေ​ထွေအုပ်ချုပ်​ရေးဌာနက ရန်ကုန်မြို့ရှိ ​အောက်ဆီဂျင်စက်ရုံများကို ရပ်ကွက်အာဏာပိုင်များ၏ ​ထောက်ခံစာပါရှိသူများကိုသာ ​အောက်ဆီဂျင်ဖြည့်တင်းပေးရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ ထို့​ကြောင့် ​အောက်ဆီဂျင်စက်ရုံများတွင် တန်းစီ​စောင့်ဆိုင်းသူများ လျော့နည်းသွားရုံမက စက်ရုံများကလည်း ထောက်ခံစာပါသူများကိုသာ ​အောက်ဆီဂျင်ရောင်းချမည်ဟု ကြေညာစာများကပ်ထားကြသည်။

ဇူလိုင် ၂၀ ရက်​နေ့တွင် စစ်ကောင်စီသည် ​အောက်ဆီဂျင်ဝယ်ယူရန် ထောက်ခံစာများထုတ်​ပေးရန်နှင့် ​အောက်ဆီဂျင်ရောင်းချမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် မြို့နယ်နှင့် ရပ်ကွက်အဆင့် ​အောက်ဆီဂျင်​ထောက်ပံ့​ရေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုမြို့နယ်​ကော်မတီတွင် မြို့နယ်အုပ်ချုပ်​ရေးမှူးနှင့် အခြား အရာထမ်းများ၊ ရပ်ကွက်လူကြီးများနှင့် လူမှုကူညီ​ရေးအသင်းများ ပါဝင်သည်။

​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်သူများသည် ၎င်းတို့၏ ရပ်ကွက်အုပ်ချုပ်​ရေးမှူးထံမှ ​ထောက်ခံစာကို လိုအပ်​သော စာရွက်စာတမ်းများ​ပေးကာ ​တောင်းခံရသည်။ ယင်းတို့တွင် လူနာ၏ နိုင်ငံသားစိစစ်​ရေးကဒ်ပြား၊ သန်း​ခေါင်စာရင်းနှင့် ဓာတ်ပုံအပြင် လူနာ၏​ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏနှင့် စလင်ဒါအိုး အရေအတွက် စသည်တို့ကို​ဖော်ပြရသည်။

​​ခွင့်ပြု​ထောက်ခံစာရရှိပါက လူနာကို ရပ်ကွက်​အောက်ဆီဂျင်ထောက်ပံ့​ရေး​ကော်မတီက သတ်မှတ်ထား​သော ​အောက်ဆီဂျင်ပမာဏကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ 

လိုအပ်​သော စာရွက်စာတမ်းများပြနိုင်သူအတွက် ​ထောက်ခံစာရရှိရန် ရိုးရှင်းလွယ်ကူသည်ဟု ထင်ရ​သော်လည်း လူမှုကူညီ​ရေးအသင်းများနှင့် လူနာရှင်များက ထိုစနစ်ကို သ​ဘောမကျကြ​ပေ။

​မြောက်ဥက္ကလာပ၊ သင်္ဃန်းကျွန်း၊ ​တောင်ဒဂုံနှင့် သာ​ကေတမြို့နယ်များမှ ​အောက်ဆီဂျင်ထောက်ခံစာရရှိသူများကို ဖရွန်းတီးယားမြန်မာက မေးမြန်းခဲ့ရာ ကော်မတီအားလုံးက ​အောက်ဆီဂျင်လုံ​လောက်စွာ မ​ပေး​နိုင်ဟု ​ပြောကြသည်။

ရက်ကွက်​ကော်မတီသည် လူနာတစ်ဦးလျှင် ၁၀လီတာ သို့မဟုတ် ၁၅ လီတာအောက်ဆီဂျင်အိုးများသာ ဖြည့်​ပေး​ကြောင်း ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့သည့် လူငါးဦးစလုံးက ​ပြောသည်။ သို့သော် ထိုအိုးများကိုပင် အောက်ဆီဂျင်အပြည့် မဖြည့်ပေးနိုင်ကြဟု ၎င်းတို့ကဆိုသည်။

“ကျ​နော့်မိတ်​ဆွေအတွက် ၄၀လီတာဝင်အိုး လေးလုံးလိုအပ်​နေတာ။ ဒါ​ကြောင့် ​အောက်ဆီဂျင်လှူတဲ့ ပရဟိတအဖွဲ့​တွေဆီက ယူရတယ်”ဟု ​မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်တွင်နေထိုင်သူ ဦးတိုးတိုးနိုင်က ​ပြောကြားသည်။ “လူနာအတွက် ​အောက်ဆီဂျင်ရရှိဖို့က ပိုပိုခက်ခဲလာတယ်။ ​ဒီလို ​အောက်ဆီဂျင် ပြတ်လပ်မှုကြောင့် လူအ​သေအ​ပျောက် ပိုများလာနိုင်တယ်”ဟု ၎င်းက ပြောသည်။

ရန်ကုန်မြို့က လူမှုကူညီ​ရေးနှင့် နာ​ရေးကူညီမှုအသင်းငါးခုက အောက်ဆီဂျင်​ထောက်ပံ့​ရေးကော်မတီသည် ၎င်းတို့ကို တစ်​နေ့လျှင် ၄၀လီတာဝင် အိုးနှစ်လုံးသာ ဖြည့်​ပေးသည်ဟု ဆိုသည်။

“တစ်​နေ့ ​အောက်ဆီဂျင်နှစ်အိုးဆိုတာ လူနာ​တွေကို လူနာတင်ယာဉ်နဲ့သယ်ရာမှာ သုံးရင်​တောင် မ​လောက်ဘူး”ဟု ​မြောက်ဥက္ကလာမြို့နယ်က လူမှုကူညီ​ရေးအသင်းတစ်ခု၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးက ပြောသည်။ 

“ခုချိန်မှာ လူမှုကူညီ​ရေးနဲ့ပရဟိတအသင်း​တွေ​တောင် ​အောက်ဆီဂျင် အလုံအလောက်မရဘူး။ ဒီ​တော့ လိုအပ်​နေတဲ့လူနာ​တွေလည်း မကူညီနိုင်ဘူး​”ဟု သူကပြောသည်။ 

Volunteers and staff unload a body at the crematorium in Yay Way cemetery in Yangon's North Okkalapa Township on July 28. (Frontier)
ရေဝေးသုဿာန်သို့ ရောက်ရှိလာသည့် ကိုဗစ်-၁၉ကြောင့် သေဆုံးသော ရုပ်အလောင်းများကို ကူညီသယ်ယူပေးနေသော ပရဟိတလုပ်သားများအား ဇူလိုင်လအတွင်းက ဤသို့မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ (ဓာတ်ပုံ | ဖရွန်းတီးယားမြန်မာ)

မနိုင်မနင်းဖြစ်နေသည့် ကျန်းမာ​ရေးစောင့်​ရှောက်မှု

စစ်​ကောင်စီက ဇူလိုင်လအ​စောပိုင်းတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့​သော အမိန့်အရ ကိုဗစ်-၁၉ အတည်ပြုလူနာများနှင့် အနီးကပ်ထိ​တွေ့ခဲ့သူများနှင့် ကိုဗစ်-၁၉​ရောဂါလက္ခဏာပြသ​နေ​သူများသည် ၎င်းတို့​နေထိုင်ရာ မြို့နယ်ကျန်းမာ​ရေးဦးစီးဌာနများ သို့မဟုတ် ​ဆေးရုံများသို့ သတင်းပို့ရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကုတင်စီမံခန့်ခွဲ​ရေး​ကော်မတီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ၎င်းတို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ပြည်သူ့​ဆေးရုံ သို့မဟုတ် ကိုဗစ်-၁၉ ကုသ​ရေးစင်တာများသို့ ပို့ရမည်ဖြစ်သည်။

ဇူလိုင် ၁၈ရက်တွင် ပြုလုပ်​သော ကိုဗစ်-၁၉ညှိနှိုင်း​ရေး အစည်းအ​ဝေးတွင် စစ်​ကောင်စီ​ခေါင်း​ဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်း​အောင်လှိုင်က လူနာ ၆၉, ၈၀၀ အတွက် ကွာရန်တင်းစင်တာ ၁,၉၃၄ခု၊ လူနာ ၄၆,၀၀၀ နီးပါးဆံ့​သော ​ကုသရေးဌာန ၁,၁၁၄ ခုကို အသင့်ပြင်ဆင်ထားသည်ဟု ပြောဆိုထားသည်။ ထို့ပြင် ပြည်သူ့​ဆေးရုံများတွင်လည်း ကုသ​ပေးနိုင်​ကြောင်း ၎င်းကဆိုခဲ့သည်။

ကိုဗစ်-၁၉​ရောဂါပြင်းထန်စွာ ခံစား​နေရ​သော လူနာများနှင့် အ​ရေး​ပေါ်လူနာများသည် အနီးဆုံးပြည်သူ့​ဆေးရုံ သို့မဟုတ် ကိုဗစ်-၁၉ကုသ​ရေးစင်တာများသို့ တက်​ရောက်ကုသမှု ခံယူနိုင်ပါသည်ဟုလည်း သူကပြောဆိုခဲ့သည်။

“လူနာက သိပ်​ရောဂါ မပြင်းထန်းဘူးဆိုရင်​တော့ ​ဆေးရုံမှာ လူနာကုတင်​နေရာရဖို့ ​စောင့်ရနိုင်ပါတယ်။ တစ်ခါတစ်​လေလည်း ရက်​အ​တော်ကြာစောင့်ရတတ်ပါတယ်။ သိပ်​ဝေဒနာပြင်းထန်​နေတဲ့ လူနာ​​တွေကို​တော့ အဲဒီ​နေ့မှာပဲ ဆေးရုံတင်နိုင်​အောင် လွှဲစာရေး​ပေးလိုက်ပါတယ်”ဟု တောင်ဒဂုံမြို့နယ် ကျန်းမာ​ရေးဦးစီးဌာနမှူး ​ဒေါက်တာမြတ်သူဝင်း ဇူလိုင်လ ၁၈ရက်​က ဖရွန်းတီးယားမြန်မာကိုပြောသည်။

သို့​သော် အမှန်တကယ်တွင်မူ ကိုဗစ်-၁၉ကုသ​ရေးစင်တာများနှင့် အစိုးရ​ဆေးရုံများတွင် လူနာများဖြင့် ပြည့်လျှံ​နေပြီဖြစ်ရာ စိုးရိမ်စရာကောင်း​လောက်​အောင် ​အောက်ဆီဂျင်ပမာဏကျ​နေ​သော လူနာများကိုပင် လက်မခံနိုင်​တော့ဘဲ အိမ်ပြန်လွှတ်​နေသည်ဟု ရန်ကုန်နှင့် မန္တ​လေးမြို့များက ပရဟိတအဖွဲ့များနှင့် လူနာရှင်မိသားစုများက ​ပြောပြကြသည်။

“​ဆေးရုံ​တွေမှာ ကုတင်လွတ်​တွေလည်းမရှိ၊ ကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်း​တွေလည်း မရှိ​ပါဘူး”ဟု ရှင်သန်ခွင့်လူမှုကယ်ဆယ်​ရေးနှင့်နာ​ရေးကူညီမှုအဖွဲ့က မသန်းသန်းစိုးက​ပြောသည်။

သူက ဝေဒနာအပြင်းအထန် ခံစား​နေရ​သောလူနာများစွာကို ​ဆေးရုံသို့ သယ်ယူပို့​ဆောင်​ပေးခဲ့ဖူး​သည်။ သို့သော် လက်ခံထားစရာ ကုတင်မရှိ၍ အိမ်သို့ ပြန်​ခေါ်သွားရန်သာ​ပြောပြီး ငြင်းဆိုခံရသည်က များသည်။ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ပမာဏရှိသော လူနာများမှာ ယင်းသို့ ငြင်းလွှတ်ခံရပြီး အိမ်ပြန်ပို့​ဆောင်​ပေးစဉ် လူနာတင်ကား​ပေါ်မှာတင် ​​သေဆုံးသွားခဲ့ကြ​ကြောင်း မသန်းသန်းစိုးကပြောသည်။

သာ​ကေတမြို့နယ်က ​ဒေါ်သီတာစိုးသည် ကိုဗစ်​-၁၉ ရောဂါဖြင့် ​အောက်ဆီဂျင်၆၀ရာနှုန်း​အောက် ကျ​နေသည့် ညီမဖြစ်သူ ဒေါ်တင်တင်နွယ်ကို ဇူလိုင်၇ရက်က ​မြောက်ဥက္ကလာပဆေးရုံသို့ ​ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ သို့သော် ​ဆေးရုံက လက်မခံခဲ့ပေ။

“မြို့နယ်ဆရာဝန်ဆီက ​ဆေးရုံတက်ခွင့်လက်မှတ်သွား​တောင်းဖို့ လိုတယ်။ နောက်ပြီး ​ဆေးရုံမှာ ​နေရာရဖို့လည်း ​စောင့်ရလိမ့်မယ်လို့ ဆရာဝန်က​ပြောပါတယ်။ ​နောက်ထပ် ဘယ်နှစ်ရက်​တောင် စောင့်ရမယ်ဆိုတာလည်း မ​သေချာဘူး။ ဒါကြောင့် အိမ်မှာပဲပြန်ကုဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီး ညီမအတွက် ​အောက်ဆီဂျင်လိုက်ရှာရတယ်။​ ဆေးရုံ​တွေဟာ ကိုဗစ်-၁၉​ရောဂါသည်​တွေနဲ့ မနိုင်မနင်းဖြစ်​နေပါပြီ”ဟု ​ဒေါ်သီတာစိုးက ​ပြောသည်။ ၎င်း၏ ညီမဖြစ်သူသည် ဇူလိုင် ၁၂ရက်​ နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်သက်သာလာခဲ့သည်။

“​ဆေးရုံ​တွေမှာ ပြည့်​နေလို့ ​နောက်ထပ်လူနာလက်မခံနိုင်​တော့ရင် ကျန်းမာ​ရေးနဲ့အားကစားဝန်ကြီးဌာနက အွန်လိုင်းက​နေ ​ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကြံဉာဏ်​တွေ ​ပေး​နေသင့်ပါတယ်။ အိမ်မှာပဲ ​ဆေးကုသမှုခံယူ​နေသူ​တွေဟာ ​အောက်ဆီဂျင်ရှူဖို့ လိုအပ်လာရင် တတ်ကျွမ်းနားလည်တဲ့ ဆရာဝန်​တွေနဲ့ အရင်တိုင်ပင်ပြီး အကြံဉာဏ် ရယူသင့်ပါတယ်။ မလိုအပ်တဲ့ ​ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး​တွေ မခံစားရ​အောင်လို့ပါ”ဟု အနုဇီဝပညာရှင် ဒေါက်တာခင်ဇာဝင်းပြည့်က ​ပြောသည်။ 

ကွဲပြားသော တုံ့ပြန်မှု

​ဖေ​ဖော်ဝါရီစစ်အာဏာသိမ်းမှုသည် ကျန်းမာ​ရေးစောင့်​ရှောက်မှုစနစ် ပြိုလဲရခြင်း၏ အဓိက အ​ကြောင်းရင်းဖြစ်သည်။ အာဏာသိမ်းမှု​ကြောင့် ကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်း ထောင်​သောင်းများစွာသည် အကြမ်းမဖက်အာဏာဖီဆန်ရေး CDMလှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်လာကြသည်။ ထို့​ကြောင့် မူလကတည်းက ​နှေး​ကွေး​နေ​သော ကာကွယ်​ဆေးထိုးနှံ​ရေး ကိစ္စသည် ပို၍တုံ့ဆိုင်းသွားခဲ့သည်။ အစိုးရကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်းများသည် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်မှု​အောက်တွင် အလုပ်လုပ်ရန် ငြင်းဆန်လာကြသည်။ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအစိုးရ၏ ကိုဗစ်-၁၉တုန့်ပြန်​ရေးအစီအစဉ်တွင် အသက်​သွေး​ကြောသဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သော ​စေတနာ့ဝန်ထမ်းများလည်း စစ်တပ်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ပရဟိတလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကိုင်ခြင်းမပြုဘဲ ရှောင်ရှားလာကြသည်။

ကျန်းမာရေးစောင့်လျှောက်မှုလိုအပ်​နေသူများကို CDM ဆရာဝန်များနှင့် သူနာပြုများက ပြင်ပကနေ၍ တတ်နိုင်သမျှ ဆေးဝါးကုသပေးသော်လည်း ၎င်းတို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ လိုက်လံတားဆီးမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ CDM တွင်ပါဝင်သည့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းအချို့ကိုလည်း စစ်ကောင်စီက ဖမ်းဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။

ဇူလိုင် ၂၃ရက်​ကကျင်းပသည့် ညှိနှိုင်း​ဆွေး​နွေးပွဲတွင် စိတ်ပျက်ပုံပေါက်​နေ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်း​အောင်လှိုင်သည် သပိတ်​မှောက်​နေ​သော ဆရာဝန်များ၊ သူနာပြုများကို အလုပ်ပြန်ဆင်းရန် ​တိုက်တွန်းခဲ့သည်။

“ဒါက လူမှုရေး ကိစ္စပါ။ အမျိုးသား​ရေး ကိစ္စပါ။ ကျ​နော် ​ထပ်မံ​တောင်းဆိုပါတယ်။ ကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်းများ အားလုံးကျနော်တို့နဲ့ ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်​စေလိုပါတယ်”ဟု ၎င်းက ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။

သို့တိုင် CDM လုပ်ဆောင်နေသည့် ကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်းအများစုကမူ ထိုတောင်းဆိုချက်ကို လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ 

“စစ်တပ်က ကိုဗစ်-၁၉ကပ်​ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန် ပျက်ကွက်တယ်ဆိုပြီး CDM ဆရာဝန်​တွေကို အပြစ်တင်တယ်။ ဒါ​ပေမဲ့ စစ်​ကောင်စီက ဆရာဝန်​​တွေ၊ သူနာပြု​တွေနဲ့ ​စေတနာရှင် လုပ်အား​ပေး​တွေကို ဖမ်းဆီး၊ သတ်ဖြတ်​ထောင်ချတာ​တွေလုပ်​ဆောင်​နေတယ်”ဟု မန္တ​လေးမြို့တွင် CDM လုပ်​ဆောင်​နေ​သော လုံခြုံရေးအရ အမည်မဖော်ပြရန် မေတ္တာရပ်ခံထားသည့် ကျန်းမာ​ရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦးက ပြောသည်။ “စစ်သား​တွေ စစ်တန်းလျားပြန်ရင် ဆရာဝန်​တွေလည်း ​ဆေးရုံကို ပြန်လာကြမှာပါ”ဟု သူကပြောသည်။

ဝန်ထမ်းအင်အားနည်းပါးမှုကို မ​ဖြေရှင်းနိုင်​သော်လည်း စစ်တပ်သည် ​အောက်ဆီဂျင် ပိုမိုရရှိနိုင်ရန် လုပ်​ဆောင်လာသည်။ oxygen concentrator နှင့် အောက်ဆီဂျင်အရည်များအပါအဝင် ​ဆေးပစ္စည်းများကို လွယ်ကူစွာတင်သွင်းနိုင်​အောင် လုပ်​ဆောင်လာသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ထို​ဆေးပစ္စည်းများကို ရရှိလိုပါက စစ်တပ်အရာရှိများနှင့် ဆက်ဆံလာရသည်။

ဇူလိုင် ၁၅ရက်​တွင် အောက်ဆီဂျင်အရည်များသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကုန်တင်ယာဉ်များဖြင့် ​ရောက်ရှိလာသည်။ ၎င်းတို့ကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ အများပြည်သူ​ဆေးရုံများတွင် ထားရှိသည်။

ဇူလိုင်လ ၁၉ရက်တွင် ကုလသမဂ္ဂသည် ကိုဗစ်-၁၉​ရောဂါ ပြန့်ပွားမှုကို တုန့်ပြန်နိုင်​အောင် လုပ်​ဆောင်​ပေးမည်ဟု ​ကြေညာချက်ထုတ်ခဲ့သည်။ oxygen concentrator များနှင့် အခြား​ဆေးပစ္စည်းများကို ရရှိနိုင်​အောင်လုပ်​ဆောင်​ပေးပြီး ​အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်ချက်ကို ​လျော့ကျ​အောင် လုပ်​ဆောင်​ပေးမည်ဟုဆိုသည်။

ဇူလိုင်လ ၂၁ရက်​တွင်လည်း ဥ​ရောပသမဂ္ဂက မြန်မာပြည်သူများအတွက် စာနာ​ထောက်ထား​ကြောင်း ​ဖော်ပြခဲ့ပြီး Global Fund၊ COVAX နှင့် အခြား မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူး​ပေါင်း၍ ကျန်းမာ​ရေး​စောင့်​ရှောက်မှုအကူအညီများ၊ ​အောက်ဆီဂျင်ထောက်ပံ့မှုများ၊ ကိုဗစ်စစ်​ဆေးခြင်း၊ ကာကွယ်​ဆေးထိုးခြင်းများကို နှစ်ဆတိုးကာ လုပ်​ဆောင်​ပေးမည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

စစ်ကောင်စီခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်း​အောင်လှိုင်က ကိုဗစ်-၁၉ညှိနှိုင်း​ဆွေး​နွေးပွဲတွင် နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်ပြီး ကိုဗစ်-၁၉ပြဿနာကို ​ဖြေရှင်းရန် စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံအ​နေဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း(အာဆီယံ) က တည်​ထောင်ထား​သော ကိုဗစ်-၁၉တုန့်ပြန်​ရေးရန်ပုံ​ငွေကို တောင်းခံရန်လည်း ​ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဆီယံအပါအဝင် မိတ်ဖက်နိုင်ငံများနှင့် ပူး​ပေါင်း​ဆောင်ရွက်ကာ ကိုဗစ်-၁၉ကို တုန့်ပြန်​နေ​ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြလာသည်။

အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရကလည်း ကာကွယ်​​ဆေးထိုးနှံ​ရေးအစီအစဉ်တစ်ခုကို စတင်လုပ်​ဆောင်ရန် ကတိပြုထားပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူး​ပေါင်းကာ နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၂၀ရာခိုင်နှုန်းကို ကာကွယ်​ဆေးထိုး​ပေးရန် လုပ်​ဆောင်​နေသည်ဟု ဆိုသည်။ သို့​သော် ၎င်းအစီအစဉ်နှင့် ပတ်သက်ပြီးအ​သေးစိတ် မသိရသေးပေ။

ယခုအချိန်တွင်​မူ ပရဟိတအဖွဲ့များသည် လူနာများ အသက်ရှင်သန်နိုင်​ရေးအတွက် အစွမ်းကုန် ကြိုးစား​နေရသည်။

“ကျနော်တို့ ပရဟိတလူမှုကယ်ဆယ်​ရေးအဖွဲ့​တွေ​တောင် ​အောက်ဆီဂျင်အလုံအလောက်မရှိဘူး။ မနက်က​နေ ညမိုးချုပ်တဲ့အထိ ​အောက်ဆီဂျင်အိုးဖြည့်ဖို့ ​စောင့်​နေရဆဲပဲ”ဟု ရှင်သန်ခွင့် ပရဟိတအဖွဲ့မှ ​မသန်းသန်းစိုးက ​ပြောသည်။

“အဖွဲ့မှာရှိတဲ့ ​အောက်ဆီဂျင်က လိုအပ်​နေသူ အားလုံးအတွက်မ​လောက်ဘူး။ ​နေမ​ကောင်း​နေတဲ့ မိသားစုဝင်အတွက် ကျမတို့ဆီက ​အောက်ဆီဂျင်ကို ငို​ကြွေးပြီးတောင်းခံ​နေကြတာ မြင်ရတာစိတ်မ​ကောင်းဘူး။ ကျမတို့လည်း ​ပေးချင်တာ​ပေါ့။ ဒါ​ပေမဲ့ မတတ်နိုင်ဘူးလေ”ဟု သူက စိတ်ပျက်စွာ ရေရွတ်ရင်း ပြောဆိုသည်။

Share on facebook
Share on twitter
Share on email

More stories

Latest Issue

Stay on top of Myanmar current affairs with our Daily Briefing and Media Monitor newsletters

Our fortnightly magazine is available in print, digital, or a combination beginning at $80 a year

Sign up for our Frontier Fridays newsletter. It’s a free weekly round-up featuring the most important events shaping Myanmar